1) Skąd tendencje organizacyjne w życiu międzynarodowym?

Głównym źródłem pojawienia się tendencji organizacyjnych jest nacisk różnego rodzaju zagrożeń i wyzwań, którym nie da się sprostać bez połączenia wysiłków większej liczby podmiotów życia międzynarodowego. W przeszłości były to głównie zagrożenia bezpieczeństwa lub niedostatek sił własnych dla zamierzonej ekspansji. Wraz z rozwojem cywilizacyjnym dołączyły kolejne motywy, np. zagrożenia ekologiczne czy wyzwania związane z globalizacją.

Powstanie organizacji międzynarodowych było efektem przezwyciężania omawianej tendencji nad przeciwną do niej tendencją do izolowania się.

2) Metody łączenia świata.

  • metoda podporządkowania (imperialna) – nie sprzyja tworzeniu się organizacji
  • metoda współdziałania (koordynacji)
  • wiązanie się państw w sojusze – bez większej rozbudowy pierwiastka organizacyjnego
  • inne: unia personalna, unia realna, konfederacja, federacja

3)Historia rozwoju idei organizacji międzynarodowych.

 

a) starożytność:

  • greckie amfiktionie o charakterze religijno-politycznym
  • greckie symmachie o charakterze wojskowo-politycznym

b) średniowiecze:

  • koncepcja uniwersalizmu chrześcijańskiego z papieżem i cesarzem (sobory spełniające funkcje polityczne, sądy papieskie, łacina jako język elit, wspólne operacje wojskowe)
  • związki hanzeatyckie (hanza londyńska, Liga Hanzeatycka)

 

c) czasy nowożytne:

  • Pierre Dubois – Republica Christiana (trybunał rozjemczy, sankcje) [XIVw.]
  • Jerzy z Podiebradu – Liga Pokoju (właściwie liga antyturecka) [XVw.]
  • Emeryk Crusé – pierwszy zarys światowej organizacji przeciw wojnom [XVIIw.]
  • Castel de Saint Pierre – unia europejska (senat, kompetencje w dziedzinie gospodarki, organizacje wyspecjalizowane, sankcje zbrojne, pojęcie przestępstw międzynarodowych) [XVIIIw.]
  • Jeremy Bentham – Plan Pokoju (organizacja europejska z organem sądowo-wykonawczym, duża rola opinii publicznej, wolny handel) [1786r.]
  • Stanisław Leszczyński – organizacja państw europejskich
  • Kajetan Skrzetuski – europejski związek państw
  • Adam Czartoryski – Liga Europejska

 

d) powstanie nowożytnej społeczności międzynarodowejTraktat westfalski (1648): przesłanka powstania i rozwoju prawa międzynarodowego, suwerenność państw.

 

Reklama w internecie
 

4)Etapy organizowania się społeczności międzynarodowej.

a) Kongres wiedeński (wrzesień 1814 – czerwiec 1815):

  • nie był konferencją pokojową, został zwołany już po zawarciu pokoju
  • szerokiej reprezentatywność kongresu – z uwagi na to, że w założeniu odnosił się do przeszłości. Zaproszeni zostali pełnomocnicy wszystkich państw (i państewek) Europy, niezależni od roli, jaką pełnili podczas działań wojennych.
  • Kongres nie był konferencją międzynarodową sensu stricto – nie odbywały się obrady plenarne, decyzje zapadały raczej podczas zakulisowych rokowań
  • Państwa zostały podzielone na cztery kategorie pod względem wpływu na podejmowane decyzje
  • Deklaracja Austrii, Wielkiej Brytanii, Prus i Rosji z 5 lutego 1814r. mówiąca o tym, iż państwa te „uważają się upoważnione do układania się o pokój z Francją w imieniu Europy tworzącej całość”. 4 listopada 1818 roku do grupy mocarstw zostaje zaproszona Francja
  • koncert europejski – mocarstwa zmierzały do sprawowania kierownictwa w sprawach europejskich, zbierając się dość regularnie na kongresach, co zawierało już w sobie istotny element organizacyjny
  • Święte Przymierze – stowarzyszenie Rosji, Prus i Austrii, które miało stać na straży porządku dynastycznego, legitymistycznego, przypisując sobie prawo do interwencji (w tym zbrojnej) w wypadku naruszenia tych zasad.
  • Ustalenie zasad żeglugi na rzekach międzynarodowych w art. 108-116 Aktu Końcowego kongresu z 9 czerwca 1815r. – kongres nawiązywał tu do wcześniejszych prób określenia zasad wolnej żeglugi na Mozie, Skaldzie i Renie, po raz pierwszy jednak potraktował zagadnienie w sposób systemowy. Do Aktu dołączono przepisy regulujące już bardziej szczegółowo żeglugę na Renie, Neckarze, Menie, Mozeli i Skaldzie. W późniejszym okresie utworzono komisje rzeczne także na innych rzekach międzynarodowych.

 

b) powstanie związków powszechnych – tworzyły się wraz z rozwojem dziedzin ważnych dla kształtowania infrastruktury gospodarczej i komunikacyjnej (rewolucja przemysłowa i przewrót w komunikacji) Podpisywane, dla regulacji rosnących zależności, umowy międzynarodowe okazywały się niewystarczające.

  • Koniecznym etapem w tworzeniu pierwszych organizacji międzynarodowych było ukształtowanie się nowoczesnej instytucji umów wielostronnych otwartych dla ogółu państw. Ich pierwowzorem stała się paryska deklaracja w sprawie wojny morskiej z 16 kwietnia 1856 roku. Umowa wielostronna miała być środkiem formułowania pewnych zasad z zamiarem uczynienia ich powszechnymi.
  • Powstaje potrzeba bądź to bieżącej kontroli wykonywania umowy, bądź stałego gromadzenia materiałów statystycznych i informacyjnych, bądź stałej koordynacji środków technicznych itp. w ten sposób dochodzimy do koncepcji organizacji międzynarodowej, która działając w imieniu członków nie utożsamia się z żadnym z nich.
  • Pierwsze organizacje: Międzynarodowa Unia Telegraficzna (1865), Światowa Unia Pocztowa, Unia dla ochrony własności przemysłowej, analogiczna Unia dla ochrony dzieł literackich i artystycznych, Unia dla publikacji taryf celnych, Komitet Międzynarodowy Miar i Wag.
  • Znaczenie organizacji międzynarodowych: nastąpił wyłom w panującej elitarnej koncepcji społeczności, związki otwierały drogę ku uniwersalizmowi.

c)Konferencje haskie (1899, 1907) – zwołane w celu umocnienia podstaw pokojowych stosunków między państwami:

  • Utworzono stały międzynarodowy trybunał rozjemczy (arbitrażowy)
  • Kodyfikacja praw i zwyczajów wojny lądowej i morskiej
  • Znaczenie konferencji haskich: po raz pierwszy skupiły – i to w zasadzie na równych prawach – ogół państw świata; przełamały elitarny charakter ówczesnej społeczności międzynarodowej w dziedzinach politycznych.

5) Przewrót organizacyjny w XX wieku.

a) inicjatywy organizacyjne konferencji pokojowej w Paryżu:

  • Utworzenie Ligi Narodów – pierwsza w dziejach organizacja o kompetencjach ogólnych; wśród celów poczesne miejsce zajmowała sprawa utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (twórcy Ligi Narodów nie pozostawili jednak wojny całkowicie poza prawem)
  • Powołanie Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej – pierwszy sąd mający rozstrzygać spory miedzy spory między państwami; orzeczenia Trybunału miały wielkie znaczenie dla rozwoju prawa międzynarodowego.
  • Powołanie Międzynarodowej Organizacji Pracy – jako pierwsza podjęła ważne problemy socjalne, stając się prekursorem wielu organizacji wyspecjalizowanych systemu NZ.

 

b) Karta Narodów Zjednoczonych (1945)

  • Konstytucja społeczności międzynarodowej – art.2 ust.6 àOrganizacja ma zapewnić, by państwa nie będące jej członkami, postępowały zgodnie z jej zasadami w stopniu koniecznym do utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (uniwersalistyczne przesłania Karty i jej zasad); art. 103 à w przypadku kolizji norm, zobowiązania wynikające z Karty mają pierwszeństwo.
  • Art. 1 Karty określa cele ONZ
  • Art. 2 Karty zawiera zasady, które określają charakter współczesnego prawa międzynarodowego i pozycję państw w społeczności międzynarodowej.

 

c) System organizacyjny Narodów Zjednoczonych – Art. 57 i art.63 Karty przewidują tworzenie organizacji wyspecjalizowanych, koordynowanych przez ONZ

 

d) Rozwój organizacji regionalnych – Karta NZ w art. 52 ust.1 dopuszcza funkcjonowanie organizacji regionalnych, pod warunkiem, że ich działalność jest zgodna z celami i zasadami ONZ:

  • Organizacja Państw Amerykańskich [1948 r.]
  • Organizacja Jedności Afrykańskiej [1963 r.] àUnia Afrykańska [2000 r.]
  • Liga Państw Arabskich [1945 r.]
  • Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN)
  • Organizacje regionalne w Europie – Rada Europy [1949 r.], Unia Europejska [1992 r.], Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej [1959 – 1990], Organizacja Paktu Północno – Atlantyckiego [1949], Układ Warszawski [1954 – 1991], Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie [1975 r.]àOrganizacja BWE

 

Inne rodzaje organizacji:

  • Kryterium poziomu rozwoju ekonomicznego – OECD
  • Kryterium zaszłości historycznych – Brytyjska Wspólnota Narodów
  • Kryterium religijne – Organizacja Konferencji Islamskiej
  • Kryterium interesów gospodarczych – OPEC
Reklamy