//
//

Geneza ONZ
Poprzedniczką Organizacji Narodów Zjednoczonych była Liga Narodów. Powołano ją z inicjatywy prezydenta USA Wodrowa Wilsona w 1919 r. Liga narodów powstała w wyniku wrażenia, jakie na rządzących wywarła I wojna światowa. Ogrom ofiar i zniszczeń motywował do tego, aby zrobić wszystko w celu uniknięcia powtórki takiej tragedii. W swych założeniach Liga Narodów miała strzec pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Była to jednak organizacja bardzo nieudolna. Pierwszym ciosem dla niej była absencja USA. Prezydent Wilson, inicjator powstania Ligi, nie zdołał przekonać amerykańskiego Kongresu do akceptacji udziału Stanów Zjednoczonych w tej organizacji. W USA po raz kolejny zwyciężyła, obecna w polityce zagranicznej tego kraju od XIX w., koncepcja izolacjonizmu. Liga Narodów nie była w stanie przeszkodzić włoskiej agresji na Etiopię, japońskim atakom na Chiny oraz polityce ekspansji prowadzonej przez Niemcy Adolfa Hitlera, która doprowadziła do wybuchu II wojny światowej.
Okazał się, że kolejna wojna była jeszcze straszniejsza od poprzedniej. Pokazywało to konieczność utworzenia, tym razem skutecznej powszechnej organizacji międzynarodowej, której celem byłoby zapobieganie tego typu konfliktom. Poza tym Wielka Trójka, czyli USA, Wielka Brytania oraz ZSRR – trzy największe państwa koalicji antyhitlerowskiej dążyły do utworzenia takiej organizacji, aby zdobyć narzędzie do kontrolowania sytuacji międzynarodowej po zakończeniu wojny.

Zasady, na których miał się opierać ład powojenny zostały sformułowane 14 VIII 1941 przez Roosevelta i Churchilla we wspólnej deklaracji zwanej Karta Atlantycką (pancernik Prince of Wales). Uzgodniono 8 wspólnych zasad, na których opierali swe nadzieje na lepszą przyszłość dla świata.
Zasady Karty zostały przyjęte przez państwa koalicji antyfaszystowskiej, które 1 I 1942 podpisały w Waszyngtonie Deklarację Narodów Zjednoczonych. W tym dokumencie po raz pierwszy użyto sformułowania Narody Zjednoczone, późniejszej oficjalnej nazwy organizacji. Podpisało ją 26 panstwa (USA Chiny GB i ZSRR, także Polska), podkreślano przyłączenie sie do wspólnego programu celów i zasad zawartych w Deklaracji Karty Atlantyckiej, współdziałanie, niezawieranie odrębnego zawieszania broni lub pokoju z wrogiem, prawa człowieka itp…
Decyzja Utworzenia nowej org. międzynarodowej została formalnie przyjęta na konferencji ministrów spraw zagranicznych ZSRR, USA i GB, z udziałem ambasadora Chin, która odbyła się w Moskwie X 1943 (Deklaracja czterech państw w sprawie bezpieczeństwa powszechnego 30 X’43). Cele: utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.
Po konferencji moskiewskiej rządy 4 mocarstw rozpoczęły pracę nad przygotowaniem projektu statutu przyszłej organizacji.
Wspólna propozycja została uzgodniona na konferencji w Dumbarton Oaks (21 VIII-7X 1944), przy czym w pierwszym etapie do 28 IX uczestniczyli przedstawiciele ZSRR, USA i GB, a potem Chin, Usa i GB). Postanowienia nie były kompletne, uzupełnienia do tego projektu zostały uzgodnione w drodze dyplomatycznej, m.in. na Konferencji jałtańskiej na Krymie (3-11 II 1945), w której brali udział szefowie rządów ZSRR USA i GB. Uzgodniono sprawę trybu głosowania w RB (jednomyślność wszystkich stałych członków RB w sprawach nieproceduralnych, tzw. formuła jałtańska), porozumienie w sprawie podstawowych zasad systemu powiernictwa, postanowiono o zwołaniu konferencji w San Francisco w dniu 25 VI 1945, w celu opracowania statutu nowej org. Zdecydowano o konsultacji tej sprawy z FR i Chinami i zaprosić także je na te konferencję. III – rozesłano zaproszenia ( rząd francuski zgodził się na uczestnictwo, ostatecznie odmówił wystąpienia w charakterze mocarstwa zapraszającego).
Na konferencję zaproszono wszystkie państwa które przystąpiły do Deklaracji Narodów Zjednoczonych1 I 1942 i wypowiedziały wojnę jednemu z państw Osi faszystowskiej.
9-20 IV 1945 – Konferencja Komitetu Prawniczego NZ – przygotowanie projektu statutu MTSu, który miał zostać przedstawiony w San Francisco
San Francisco – delegacje 46 zaproszonych państw (konf. podjęła decyzję o zaproszeniu dodatkowo Ukraińskiej i Białoruskiej SRR, Argentyny i Danii (które nie wypowiedziały wjny państwom Osi) więc liczbą uczestników wzrosła do 50. Polska, która podpisała DNZ i była w stanie wojny z p. Osi nie została zaproszona, co wynikało ze stanowiska mocarstw zachodnich, które sprzeciwiły się zaproszeniu Tymczasowego Rządu RP przed jego (uzgodnionym w Jałcie) rozszerzeniem o przedstawicieli partii reprezentowanych w rządzie londyńskim. Mimo naszej nieobecności postanowiono zarezerwować dla Polski miejsce pierwotnego członka nowej org.
Podstawą dyskusji nad statutem były propozycje z Dumbarton Oaks i późniejsze uzupełnienia.
Uzgodniona na Konferencji KNZ została jednomyślnie zaaprobowana 25 VI i podpisana przez jej uczestników 26 VI (Polska podpisała 16 X 45). Karta weszła w życie 24 X 1945 z chwilą złożenia dokumentów ratyfikacyjnych przez 5 wielkich mocarstw oraz większość pozostałych sygnatariuszy.
Pierwsze posiedzenia ZO – 10 I 1946 – wszyscy pierwotni członkowie ONZ
RB – 17 I 46, RGS – 25 I, 1 II – wybrano pierwszego SG Trygve Lie
I sesja MTS – 3 IV
Rada Powiernicz dopiero 26 II 1947, ze względu na opóżnienie w zawarciu i zatwierdzeniu przez ZO układów powierniczych.

Reklama w internecieZasady ONZ

Aby odpowiedzieć na pytanie – na jakich zasadach funkcjonuje ONZ – należy sięgnąć do dokumentu często nazywanego konstytucją tej organizacji, czyli Karty Narodów Zjednoczonych (26 czerwca 1945). KNZ już na samym początku, bo w art.2 definiuje zasady, wg których członkowie ONZ mają postępować. Stanowią one swoistą konsekwencję dla celów, jakie obrały sobie państwa, a które opisuje art.1.

KNZ wymienia 7 partykularnych zasad działania ONZ:
1. Organizacja opiera się na zasadzie suwerennej równości wszystkich członków.
2. Wszyscy członkowie, w celu zapewnienia sobie praw i korzyści wynikających z członkostwa,
wykonywać będą w dobrej wierze zobowiązania przyjęte przez nich zgodnie z niniejszą Kartą.
3. Wszyscy członkowie załatwiać będą swe spory międzynarodowe środkami pokojowymi w taki sposób ,aby nie dopuścić do zagrożenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz sprawiedliwości.
4. Wszyscy członkowie powstrzymają się w swych stosunkach międzynarodowych od stosowania groźby lub użycia siły przeciwko całości terytorialnej lub niepodległości któregokolwiek państwa.
5. Członkowie Organizacji okażą jej wszelką pomoc w każdej akcji podjętej zgodnie z niniejszą Kartą i powstrzymają się od udzielenia pomocy jakiemukolwiek państwu, przeciwko któremu Organizacja zastosowała akcję prewencji lub przymusu.
6. Organizacja zapewni, aby państwa, które nie są jej członkami, postępowały zgodnie z niniejszymi zasadami w stopniu koniecznym do utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.
7. Żadne postanowienie niniejszej Karty nie upoważnia Organizacji Narodów Zjednoczonych do interwencji w sprawach, które z istoty swej należą do kompetencji wewnętrznej któregokolwiek państwa, ani do żądania od członków, aby przekazywali takie sprawy do załatwienia według niniejszej Karty. Powyższa zasada nie dotyczy możności zastosowania środków przymusu przewidzianych w rozdziale VII.

Przystępując do krótkiego omówienia – pierwsza z zasad, czyli suwerenność i równość państw w gronie ONZ wypływa z normy prawa zwyczajowego PMP. Na gruncie instytucjonalnym objawia się to zapisie, iż każde państwo ma jeden głos w Zgromadzeniu Ogólnym. (art.18).
Druga zasada mówi o wykonywaniu postanowień KNZ w dobrej wierze, tak by Organizacja była gwarantem praw i korzyści wynikających z członkostwa. Wynika ona z innej starszej zasady pacta sunt servanda. Niemożliwe byłoby realizowanie długofalowych działań, które stawia sobie za cel ONZ, gdyby jej członkowie nie szanowaliby postanowień podpisywanych umów.
Trzecia zasada dotyczy pokojowego załatwiania sporów między członkami. Obszerniej wyjaśnia to rozdział VI. Za środki pokojowe KNZ uznaje rozwiązania w drodze rokowań, badań, pośrednictwa, pojednania, arbitrażu, rozstrzygnięcia sądowego, odwołania się do organizacji lub układów regionalnych albo w drodze innych środków pokojowych według własnego wyboru. Warto w tym miejscu wspomnieć o niezwykle ważnej roli Rady Bezpieczeństwa, która ma prawo:
• badać każdy spór, jaki zagraża międzynarodowemu bezpieczeństwu
• przyjmować uwagi od stron lub innych członków na temat sporu
• w razie potrzeby wysyłać do stron zalecenia dotyczące wyboru procedury rozwiązania sporu
• w przypadku, gdy strony nie potrafią rozwiązać sporu, zostaje on za ich zgodą poddany RB

Punkt czwarty to wyrzeczenie się groźby użycia siły w stosunku do drugiego państwa. Na jego podstawie członkowie szanują wzajemnie swoją suwerenność i integralność państwową, odrzucając wszelkie metody agresji. Jednak w przypadku złamania pkt.4 istnieje procedura zapisana w rozdziale VII KNZ. Wygląda ona następująco:
• najpierw RB stara się na mocy zarządzeń tymczasowych zatamować rozwój konfliktu; strony zainteresowane powinny zastosować się do tych zarządzeń
• ponadto RB wydaje zalecenia lub szuka procedur pokojowych, by jak najszybciej problem został rozwiązany. Środki pokojowe, wymierzone w agresora mogą obejmować: zupełne lub częściowe przerwanie stosunków gospodarczych oraz komunikacji: kolejowej, lotniczej, pocztowej, telegraficznej, radiowej i innej, jak również zerwanie stosunków dyplomatycznych.
• jednak, gdy i takie działania zawiodą RB może podjąć decyzję o użyciu siły w stosunku do agresora. Naturalnie, takie akcje nie mogą same przybierać form ofensywnych. Siły zbrojne posługują się narzędziem demonstracji lub blokady lądowej, wodnej czy powietrznej. Na prośbę RB wszyscy członkowie lub wybrani powinni wystawić odpowiednie kontyngenty wojskowe, a także wspierać wszelkie działania mające na celu zakończenie konfliktu. Organem doradczym w porozumieniu, z którym działa RB jest Komitet Sztabu Wojskowego.
• tymczasem państwo, które padło ofiarą agresji ma pełne prawo do samoobrony, nawet zanim RB podejmie jakiekolwiek środki.

Piąta zasada mówi o solidarności i pomocy wszystkich członków Organizacji podczas wykonywania akcji mających na celu zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa. Odnosi się to m.in. do wyżej wymienionego wystawiania kontyngentów wojskowych przez wszystkich członków. Poza tym nie ma wątpliwości, że członkowie ONZ w żaden sposób nie mogą pomagać państwu, na które RB nałożyła środki prewencyjne lub przymusu.
Punkt szósty mówi, że również państwa nienależące do ONZ są zobowiązane do przestrzegania niniejszych zasad KNZ, by było możliwe utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Jest to możliwe dzięki temu, że wszystkie powyższe reguły wynikają z norm prawa zwyczajowego, od dawna mających zastosowanie w stosunkach między państwami. Na dzień dzisiejszy do ONZ należy 192 państwa, a poza nią pozostaje m.in. Tajwan, Górski Karabach, Watykan czy Portoryko.
Ostatnia zasada przypomina, że ONZ nie może ingerować w wewnętrzne sprawy państw, jak też nie może tego w żaden sposób żądać. Byłoby to złamaniem zasady wewnętrznej suwerenności danego państwa. Jak wyżej zostało wspomniane – ta reguła ma swój wyjątek w środkach przymusu zawartych w rozdziale VII.

Advertisements