1. 1.      Podstawa obowiązywania prawa międzynarodowego:

a) doktryna naturalistyczna – odwołuje się do prawa natury. Zasady prawa międzynarodowego mogą być wyprowadzone z istoty czy natury państwa. Państwo ma podstawowe, fundamentalne prawa, które muszą być respektowane przez inne podmioty m.in. prawo do istnienia, niepodległości, równości, szacunku i do uczestniczenia w obrocie międzynarodowym.

b) teoria pozytywistyczna – podstawą obowiązywania prawa międzynarodowego jest wspólna wola państw., która znajduje swój wyraz w normach zwyczajowych lub w normach konwencyjnych (umowa lub praktyka).  Podstawą stosunków wiążących państwa jest ich wola. Państwo przyjmuje zatem obowiązki z własnej woli, jeśli jednak wyraziło swą zgodę, to wywołuje ona skutki prawne, stwarza zobowiązanie międzynarodowe, które obowiązuje.

Normy prawa międzynarodowego mogą być zmienione tylko za zgodą wszystkich związanych nimi państw.

 

  1. 2.      Powody przestrzegania norma prawa międzynarodowego

Obowiązywanie norm nie jest na gruncie prawa tożsame z jego przestrzeganiem. Norma może obowiązywać, ale równocześnie może nie być przestrzegana.  Pomijając zagadnienia przymusu normy przestrzegane są ze względu na:

  • siłę, która gwarantuje ich wykonanie – jak w wypadku norm prawa znajdujących się w traktatach pokoju
  • wzajemność – jak w przypadku prawa dyplomatycznego, konsularnego czy komunikacyjnego
  • wspólny interes całej społeczności międzynarodowej – np. normy o ochronie środowiska

 

  1. 3.      Egzekwowanie prawa międzynarodowego

Największy problem stanowi egzekwowanie prawa międzynarodowego. Społeczność międzynarodowa nie ma władzy stojącej nad podmiotami władzy, która ustanawiałaby normy i zapewniała ich stosowanie za pomocą specjalnego aparatu. Normy są tworzone i wykonywana przez państwa, do nich też należy stosowanie przymusu. Może on być zastosowany przez państwa z ich własnej inicjatywy (indywidualnie) w charakterze odwetowego działania za naruszenie prawa, lub na podstawie decyzji organu międzynarodowego (kolektywnie).

Próba egzekwowania prawa: może być podjęta przez działania dyplomatyczne – mediacje

 

Międzynarodowe trybunały sprawiedliwości:

 

a) Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości – Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) jest głównym organem sądowniczym ONZ, ustanowionym w 1945 roku na mocy Karty Narodów Zjednoczonych. Siedzibą MTS jest Haga. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości nie rozpatruje skarg osób indywidualnych, lecz jedynie skargi wnoszone przez państwa.
MTS zajmuje się jurysdykcją? wszystkich spraw, które wnoszą państwa jak również tych wszystkich spraw, które wymienione są w Karcie Narodów Zjednoczonych albo w obowiązujących traktatach i konwencjach.

b) Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS): Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej:

  • czuwa nad poszanowaniem przez państwa członkowskie obowiązków wynikających z traktatów
  • dokonuje obowiązującej wykładni prawna Unii Europejskiej na wniosek sądów krajowych
  • kontroluje legalność aktów prawnych Unii Europejskiej

c) Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) w Strasburgu (Rada Europy)– europejski organ sądownictwa międzynarodowego powołany w 1998 r. na miejsce Europejskiej Komisji Praw Człowieka i Trybunału Praw Człowieka do kontroli przestrzegania praw człowieka. Orzeka w sprawach praw człowieka zapisanych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i protokołach dodatkowych do niej.

Za naruszenie lub niewywiązanie się ze zobowiązań podjętych na gruncie norm prawa międzynarodowego państwo czekają sankcje (zorganizowane i niezorganizowane).

 

Sankcje zorganizowane:

Są wyraźnie przewidziane przez umowy międzynarodowe, które dokładnie określają sytuacje, w których można je zastosować, ich rodzaj, sposób w jaki mają być podjęte oraz organ, który decyduje o ich zastosowaniu. Skutki niewykonywania zobowiązań, wyraźnie przewidziane przez umowę można podzielić na 3 grupy:

  • sankcje organizacyjne – odnoszą się do uczestnictwa państwa w dalszej współpracy międzynarodowej. Mogą być przewidziane za niewykonanie zobowiązań finansowych oraz/lub merytorycznych. Obok zawieszenia i wykluczenia mogą polegać na ostrzeżeniu lub wezwaniu do przestrzegania umowy. (np. w 1974r. delegacja RPA została pozbawiona prawa udziału w pracach ONZ ze względu na uporczywa łamanie praw Karty NZ)
  • sankcje korygujące – przez ich zastosowanie państwa wyrównują, likwidują skutki naruszenia jakiegoś postanowienia umownego przez nielojalnego kontrahenta. Może obejmować: pozbawienie spodziewanych korzyści naruszającego, przez zawieszenie wykonania postanowień stawiających go w korzystnym położeniu, lub zastosowanie takich środków jak nałożenie kary, wycofanie pomocy etc.
  • środki przymusu bezpośredniego (ale nie są pokojowe).

Reklama w internecie

Sankcje niezorganizowane:

Nie są przewidziane w umowie, chociaż wszyscy sygnatariusze liczą się z ich istnieniem. To przede wszystkim:

  • sankcje socjologiczne (czyli reakcja opinii publicznej) – reakcja opinii publicznej, zarówno międzynarodowej jak i wewnętrznej danego państwa, niekiedy jest sankcją dość skuteczną. Do międzynarodowej opinii publicznej odwołują się także w swych rezolucjach organizacje międzynarodowe (np. rezolucja ONZ w proklamowaniu walki z apartheidem). Z uwagi na ograniczone możliwości stosowania przymusu bezpośredniego, element psychologiczny odgrywa dość ważną rolę.
  • środki odwetowe – w postaci zawieszenia świadczeń, zastosowania środków socjalnych w stosunku do państwa naruszającego normy (są czasem przewidziane w umowach międzynarodowych).  Nawet, jeśli nie zostały one wyraźnie sformułowane, istnienie tej sankcji jest oczywiste dla wszystkich stron i może powstrzymać je przed naruszeniem zobowiązań

 

Prawo międzynarodowe dysponuje zespołem sankcji, które, chociaż nie zawsze możliwe są do zastosowania, to istnieją i wywierają wpływ na postępowanie poszczególnych członków społeczności międzynarodowej.

Advertisements