Niegdyś pojęcie siły było głównie kojarzone ze sferą militarną. Potęga państw zależała przede wszystkim od jego sił zbrojnych. Jednak dzisiaj coraz częściej dostrzega się że wartość siły militarnej maleje w stosunku do siły ekonomicznej, cywilizacyjnej, kulturalnej – coraz częściej to właśnie te czynniki decydują o mocarstwowości państwa.

Atrybuty suwerennego państwa:

  • Prawo do zawierania traktatów
  • Prawo do wysyłania i przyjmowania posłów
  • Prawo do prowadzenia wojny (ius ad bellum)

 

Dzisiaj bardziej mówi się o ius contra bellum czyli prawo zakazujące prowadzenie wojny. Jednak aż do 1919 roku użycie siły traktowane było jako prawo mieszczące się w kompetencji suwerennego państwa. Zdarzało się, że państwa uzupełniały swoje działania motywami moralnymi lub prawnymi. Pierwszą próbą ograniczenia używania siły była:

  1. II Konwencja haska (Drago- Portera): dotyczyła ona ograniczenia używania siły przy w celu ścigania długów .
  2. Pakt Ligi Narodów (1919)– częściowo ograniczał dopuszczalność uciekania się do wojny w stosunkach między członkami Ligi. Zanim doszło by do wojny państwa musiały poddać się skomplikowanej procedurze rozwiązywania sporów.  Spory należało rozstrzygać w pierwszej kolejności metodami pokojowymi, zakaz uciekania się do wojny przed upływem 3 miesięcy od decyzji Rady Ligi Narodów, oraz zakaz uciekania się do wojny jeżeli państwo zastosuje się do decyzji, arbitrażu albo sprawozdania Rady Ligi.
  3. Pakt Brianda Kelloga (1928) . Państwa –strony potępiły uciekanie się do wojny, i poparły rozwiązywanie konfliktów instrumentami pokojowymi. Jednak pakt nie zabierał prawa do samoobrony, a rozstrzyganie sporów metodami pokojowymi nie miało charakteru obligatoryjnego. Nie przewidziano żadnych sankcji za naruszenie postanowień traktatu.
  4. Karta Narodów Zjednoczonych (1945). Karta starała się wyeliminować wszelkie poprzednie nieścisłości i  braki. Nie mówi o wojnie, ale o użyciu siły, traktując wojnę jako ekstremalny przypadek użycia siły.  Art.2 ustęp 4: zakaz użycia siły lub jej groźby, przeciwko nietykalności politycznej lub niepodległości terytorium jakiegokolwiek państwa.
  • Zakazane jest uciekanie się do wojny, użycie siły zbrojnej, kiedy nie można tego zakwalifikować jako prowadzenie działań wojennych
  • Zakaz wyłącznego użycia siły zbrojnej. Już np. przymus ekonomiczny jest dozwolony.
  • Ochronie przed groźbą lub użyciem siły podlegają wszystkie państwa
  • Zakaz dotyczy państw dlatego dozwolone jest stosowanie siły wobec np. grup rebeliantów.
  • Art.2 pkt 3 mówi o konieczności pokojowego załatwiania sporów.

Trzy wyjątki pozwalające na użycie siły wg Karty:

  1. Użycie siły zbrojnej przeciwko państwom nieprzyjacielskim (art.  107)
  2. użycie siły zbrojnej na podstawie upoważnienia Rady Bezpieczeństwa (art. 42

Karty);

  1. użycie siły w samoobronie (art. 51 Karty).

Rada Bezpieczeństwa jest organem, który odpowiada za utrzymanie pokoju międzynarodowego. Dokonuje ona również weryfikacji legalności prawa do samoobrony. Prawo do samoobrony przysługuje państwom tylko do czasu zanim rada nie podejmie odpowiednich środków. Ponadto Radę należy powiadomić o środkach jakie się użyło. W przypadku jakiegokolwiek zagrożenia Rada może podjąć decyzję, jakie należy podjąć środki, aby zachować pokój  i bezpieczeństwo. Art. 41 przedstawia środki jakie można użyć nie używając siły zbrojnej. Są to np. sankcje ekonomiczne, albo np. zerwanie stosunków dyplomatycznych. Art. 42 mówi o tym , że jeśli takie środki okażą się niewystarczające to wtedy należy użyć sił zbrojnych. Akcja może być przeprowadzona na 2 sposoby:

  • metoda scentralizowana: Przy użyciu oddziałów wojskowych oddanych przez państwa członkowskie ONZ na podstawie specjalnych porozumień do dyspozycji Radzie Bezpieczeństwa. Organizacja nie dysponuje własnymi siłami zbrojnymi, które mogłyby być wykorzystane do przeprowadzania operacji militarnych, dlatego model scentralizowany w „czystej formie” nie występuje w praktyce.
  • model zdecentralizowany: Rada Bezpieczeństwa upoważnia państwa członkowskie do przeprowadzenia operacji zbrojnej, określając cele, które należy osiągnąć oraz czas (np. operacja Pustynna Burza w 1991 roku przeciwko okupującemu terytorium Kuwejtu Irakowi.
  • Istnieje też pewien szczególny sposób na użycie sił zbrojnych na podstawie upoważnienia ONZ. Rada Bezpieczeństwa albo Zgromadzenie

Ogólne powołują w pewnych przypadkach siły pokojowe (tzw. błękitne hełmy, dla zrealizowania oznaczonych celów rozjemczych lub stabilizacyjnych (a zatem zasadniczo innych, niż określone w art. 42 Karty).Powstanie ich zwykle wiąże się z wyrażeniem zgody przez państwo, w którym dana misja ma działać.

Reklama w internecie

Zgodnie z art. 51 Karty, każdemu państwu przysługuje niepozbywalne prawo do samoobrony w przypadku napaści zbrojnej. Samoobrona może mieć charakter: indywidualny lub zbiorowy. Ustalono warunki legalności samoobrony i jest to:

  • Niezbędność i konieczność środka dla powstrzymania lub położenia kresu zbrojnemu atakowi
  • Proporcjonalność środka.

Jednak warunkiem wykonywania prawa do samoobrony jest zbrojna napaść, a nie jakiekolwiek użycie siły.

 

Karta Narodów Zjednoczonych uważa, że każda zbrojna napaść narusza zakaz użycia siły. Za zbrojną napaść uważa się inwazję lub atak na terytorium innego państwa, bombardowanie, blokadę portów lub wybrzeża, wysyłanie uzbrojonych grup band itp na terytorium innego państwa.

 

Karta Narodów Zjednoczonych:

art2. ust. 4 zakaz użycia siły lub jej groźby przeciwko państwom.

Art. 41 – Rada bezpieczeństwa może uchwalić takie zarządzenia, które państwa będą zobowiązane wykonać. Może to być np. ograniczenie stosunków gospodarczych, pocztowych, aż do zerwania stosunków dyplomatycznych.

Art. 42- jeśli art. 41 okazałby się niewystarczający to Rada może podjąć akcję przy pomocy sił powietrznych, lądowych, morskich konieczną do utrzymania lub przywrócenia pokoju i ładu międzynarodowego. Akcja może polegać na demonstracjach, blokadzie i innych operacjach sił zbrojnych członków Narodów Zjednoczonych.

Art. 43 ust.1 – Członkowie Narodów Zjednoczonych są zobowiązani na specjalne wezwanie Rady Bezpieczeństwa dać niezbędną pomoc i ułatwienia

Art. 51 Istnieje możliwość samoobrony indywidualnej lub zbiorowej w przypadku napaść zbrojnej, zanim Rada podejmie niezbędne zarządzenia.

 

Akt końcowy KBWE z 1975 roku – Akt był deklaracją dziesięciu zasad rządzących       wzajemnymi stosunkami między uczestnikami konferencji. Zasady KBWE:

  • suwerenna równość
  • powstrzymanie się od groźby użycia siły lub użycia siły
  • nienaruszalność granic
  • integralność terytorialna państw
  • pokojowe załatwianie sporów
  • nieingerencja w sprawy wewnętrzne
  • poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności łącznie z wolnością myśli, sumienia, religii i przekonań
  • równouprawnienie i prawo narodów do samostanowienia
  • współpraca między państwami
  • wykonywanie w dobrej wierze zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego.

 

Karta Narodów Zjednoczonych wyróżnia zarówno spory jak i sytuacje sporne. Spory mogą być prawne i polityczne. Współczesne prawo międzynarodowe nakazuje załatwianie sporów wyłącznie metodami pokojowymi. Nakaz ten jest kategoryczny i nie dopuszcza żadnych wyjątków. Karta Narodów Zjednoczonych reguluje nie tylko państw członków ONZ, ale również wszystkich pozostałych państw. Jednak integralną częścią prawa międzynarodowego publicznego jest prawo wojenne. Jest to wciąż aktualne pomimo ogromnej zmiany jaka zaszła w tym zakresie prawa. Coraz częściej wojnę zastępuje się określeniem konflikt zbrojny. Jest  to określenie szersze ponieważ obejmuje wszelkie przejawy walki zbrojnej niezależnie od tego czy strony traktują ją jako wojnę. Jeszcze szersze znaczenie ma pojęcie siły. Współczesnym przykładem konfliktu międzypaństwowego na dużą skalę była wojna między Irakiem a Iranem w latach 1980-88.

 

Do konfliktów zbrojnych o charakterze międzynarodowym można też zaliczyć akcję zbrojną jaką może podjąć Rada Bezpieczeństwa przeciwko 1 lub więcej państwom, które dopuściły się agresji przeciwko innym państwom – np. działania wojenne w Korei 1950-53. Natomiast operacja przeciwko Irakowi, mająca na celu uwolnienie Kuwejtu spod okupacji latach 90-91 miała charakter zbiorowej interwencji zbrojnej do której Rada Bezpieczeństwa upoważniła i stworzyła podstawy prawno międzynarodowe.

 

Trzy rodzaje konfliktów zbrojnych: między państwami, między państwem metropolią a terytorium kolonialnym, wewnątrzpaństwowe.

 

Legalne jest również użycie siły w celu realizacji prawa do samostanowienia. Legalność jest tutaj budowana na podstawie stosowania KNZ do procesów dekolonizacji. Opiera się to na 2 podstawowych przesłankach:

  1. uznanie istnienia prawa do samostanowienia ludów
  2. uznanie odrębnego statusu terytorialnego kolonii lub innego obszaru niesamodzielnego.

 

W prawie międzynarodowym istnieje zakaz wojen agresywnych. (pakt Briada Kelloga). Zakaz agresji został potwierdzony w Karcie Narodów Zjedonocznych. jednak tam doszło do rozszerzenia pojęcia i oprócz użycia siły wyklucza się również jej groźbę przeciwko całości terytorialnej lub niepodległości politycznej państwa. Jednakże Karta uznaje prawo państwa członka ONZ do samoobrony indywidualnej lb zbiorowej. Jednak środki jakie podejmie państw powinny być podane do wiadomości Radzie Bezpieczeństwa. Jak widać prawo do samoobrony jest ograniczone pod względem przedmiotowym i czasowym. Co więcej może być ono wykonywane przez państwo tylko w następstwie dokonania napaści zbrojnej i do czasu podjęcia przez Radę Bezpieczeństwa odpowiednich środków. Samoobrona nie obejmuje prewencyjnej akcji zbrojnej.

 

Bezpieczeństwo zbiorowe- Pakt Północnoatlantycki. Prawo do samoobrony nie są pozbawione państwa wieczyście neutralne.

 

Agresja – jest to pojęcie jakie odnosi się do stosunków międzypaństwowych- dlatego też agresji może dokonać tylko państwo przeciwko państwu. Istotą agresji jest użycie siły zbrojnej. Tutaj istotnym elementem jest pierwszeństwo. Agresorem jest państwo, które pierwsze popełni taki czyn jak:

  • inwazję lub atak zbrojny na terytorium innego państwa, okupację lub aneksję terytorium.
  • Bombardowanie lub użycie innej broni
  • Blokadę portów, wybrzeży,
  • Zaatakowanie sił zbrojnych, lądowych, morskich, powietrznych
  • Użycie sił zbrojnych stacjonujących na terytorium innego państwa za jego zgodą , niezgodnie z określonymi warunkami, lub przedłużanie pobytu.
  • Wysyłanie band zbrojnych, sił nieregularnych , najemnych.

Jednym ze sposób zapobiegania międzynarodowym konfliktom jest rozbrojenie. Oznacza ono zmniejszenie potencjału wojskowego państwa, aż do jego całkowitej likwidacji. Jednak działania rozbrojeniowe muszą być efektem umowy międzynarodowej. (np. traktat dotyczący zdemilitaryzowania Arktyki z 59-umowa wielostronna).

 

Międzynarodowa delegalizacja wojen agresywnych nie uchyliła mocy obowiązującego dawniej prawa wojennego, doszło do zniesienia prawa do wszczynani wojen ale wciąż istnieje prawo stosowane podczas wojny. To prawo obejmuje państwa agresorskie, neutralne jak i państwa broniące się. Od końca XIX wieku zaczęto kodyfikować prawo wojenne. Największe znaczenie miała kodyfikacja dokonana na II konferencji pokojowej w Hadze. Przyjęto wtedy 11 konwencji dotyczących prawa wojennego. 12 sierpnia 1949 roku w Genewie przyjęto  konwencje dotyczące:

  1. O polepszenie losu rannych i chorych na polu walki
  2. O polepszenie losu rannych, chorych i rozbitków wojnie morskiej
  3. Traktowaniu jeńców wojennych
  4. O ochronie osób cywilnych podczas wojny

 

Reklamy