Między prawem wewnętrznym (krajowym) a prawem międzynarodowym istnieje złożony system wzajemnych powiązań. Państwo zaciągając zobowiązanie międzynarodowe nakłada na siebie obowiązek wykonywania go w całości i w dobrej wierze.

W treści przyjmowanych regulacji prawnomiędzynarodowych uwidacznia się z kolei oddziaływanie praw krajowych tych państw, które w ich redagowaniu biorą udział. Przedstawiciele państw, uczestnicząc w rokowaniach mających na celu zawarcie traktatu czy w praktyce międzynarodowej, z której wyłania się norma zwyczajowa, dążą do tego, aby przyjmowane normy jak najpełniej oddawały regulacje obowiązujące w ich państwach. Oczywiście końcowy efekt negocjacji musi uwzględniać starania wszystkich ich uczestników, ale z pewnością odzwierciedla elementy porządku prawnego każdego z państw i to, co jest dla nich wspólne.

Początek rozważań na temat wzajemnego stosunku prawa międzynarodowego i prawa wewnętrznego datuje się na ostatnie lata XIX stulecia. Wiek XX natomiast, to okres, w którym prawo międzynarodowe zaczęło coraz silniej wnikać w stosunki wewnątrzpaństwowe, co wywołało wśród teoretyków prawa długotrwałą i nie rozstrzygniętą do dziś dyskusję o wzajemnym oddziaływaniu norm prawa państwowego i międzynarodowego, znaną w literaturze jako spór dualistów z monistami.

Dualizm

Istotą koncepcji dualistów jest uznanie, iż prawo wewnętrzne i prawo międzynarodowe są od siebie niezależne, oddzielone i stanowią odmienne porządki prawne. Nie mają żadnych punktów stycznych, bowiem różnią się przedmiotem i zakresem regulacji oraz sposobem stanowienia norm prawnych.

Twórcą i głównym teoretykiem koncepcji dualistycznej był Heinrich Triepel. Istotą stworzonej przez niego teorii było stwierdzenie, iż prawo międzynarodowe i prawo krajowe są różnymi pojęciami , a także, że są one dwoma kołami, które się co najwyżej tylko dotykają lecz nigdy przecinają. Triepel wskazał na szereg odrębności między krajowym i międzynarodowym porządkiem prawnym, odnoszących się tak do źródeł prawa i podstaw jego obowiązywania, jak również do przedmiotu regulacji oraz podmiotów objętych działaniem norm.

O rozdzielności obu porządków prawnych decyduje różny sposób tworzenia prawa. Prawo państwowe powstaje i obowiązuje z woli krajowych organów ustawodawczych, prawo międzynarodowe natomiast jest tworzone wspólnie przez wiele państw i wyrażane w postaci umów i zwyczajów międzynarodowych. Normują one wyłącznie stosunki pomiędzy podmiotami prawa międzynarodowego, czyli zewnętrzne stosunki państw, legislatywom krajowym pozostawiając regulacje zagadnień odnoszących się do wewnętrznego porządku prawnego. Prawo międzynarodowe jest wreszcie adresowane wyłącznie do państw, nigdy zaś do podmiotów prawa prywatnego, czy też krajowych organów władzy, które podlegają tylko prawu państwowemu.

Istotną konsekwencją poglądów Triepla było uznanie, że skoro oba analizowane porządki prawne są od siebie całkowicie odrębne, niemożliwa jest jakakolwiek kolizja pomiędzy nimi. Norma obowiązuje, jest stosowana i wywołuje skutki prawne jedynie w tym porządku, z którego pochodzi. Norma prawa międzynarodowego nie może być źródłem w ramach krajowego systemu prawa i odwrotnie – porządek międzynarodowy nie może być podstawą obowiązywania dla norm wewnątrzpaństwowych. Prawo krajowe sprzeczne z normą międzynarodową nie traci z tego powodu ważności, ponieważ taki skutek może być wywołany tylko przez działanie reguł kolizyjnych przyjętych w prawie wewnętrznym państwa.

Do kontynuatorów teorii Triepla należeli m. in. Dionisio Anzilotti oraz G. A. Walz.

Reklama w internecie

Monizm

Istotą monizmu jest uznanie, że wszystkie normy prawne wchodzą w skład jednego i tego samego systemu prawnego. Z punktu widzenia kryterium wyższości w tym systemie danych norm rozróżniono:

  • monizm opierający się na prymacie prawa państwowegoGeorg Jellinek wskazywał, że jedność prawa międzynarodowego i państwowego wynika przede wszystkim z tej samej podstawy ich obowiązywania. Jest nią wola państw, wyrażana – w odniesieniu do norm wewnętrznych – przez organy władzy legislacyjnej, a w przypadku norm międzynarodowych – przez te organy, które są uprawnione do wiązania się w imieniu państwa zobowiązaniami międzynarodowymi.

M. Wenzel jeszcze silniej uzasadniał pierwszeństwo prawa krajowego. Wskazał on bowiem, że podstawą stosowania w wewnętrznym porządku prawnym norm pochodzenia międzynarodowego mogą być wyłącznie przepisy konstytucji. Ustawa zasadnicza każdego państwa powinna więc zawierać w swej treści regulację wskazującą miejsce norm międzynarodowych w krajowym porządku oraz normować tryb, w jakim państwo może prawomocnie związać się zobowiązaniem międzynarodowym.

  • monizm się na prymacie prawa międzynarodowego – główny teoretyk Hans Kelsen; stworzona przez niego koncepcja istnienia hipotetycznej normy podstawowej (Grundnorm) zawierała niezaprzeczalną gwarancję jedności systemu prawa, w skład którego miałyby wchodzić zarówno normy państwowe jak i międzynarodowe; Kelsen opowiedział się za prymatem prawa międzynarodowego, gdyż za normę podstawową uznał naczelną zasadę rządzącą stosunkami ponadpaństwowymi, pacta sunt servanda.

Próbę pogodzenia obu postaci monizmu podjął Boris Mirkine – Guetzevitch. Podstawę jego przemyśleń stanowił ciekawy postulat jedności prawa publicznego, który pozwolił mu na uznanie, iż prawo międzynarodowe i prawo konstytucyjne składają się na jedną gałąź prawa. Owa jedność prawa publicznego występuje wyłącznie w państwach demokracji konstytucyjnej i wyraża się przede wszystkim w tym, że zaciągnięte przez państwo zobowiązanie międzynarodowe istnieje tak samo i ma tę samą moc w porządku konstytucyjnym państwa, jak i w porządku prawa międzynarodowego, a jego niewykonanie wywołuje skutek jednocześnie na obu tych płaszczyznach. To, któremu z dwu porządków prawnych należy przyznać pierwszeństwo nie ma żadnego znaczenia, bowiem koncepcja jedności prawa publicznego zakłada również, że w rzeczywistości mamy do czynienia nie z dwoma, a tylko z jedną gałęzią prawa – prawem konstytucyjnymmiędzynarodowym.

Podsumowanie:

Już tylko pobieżna analiza podstawowych założeń dualizmu i monizmu pozwala stwierdzić, że każda z obu przedstawionych powyżej teorii częściowo nadaje się do uzasadniania współczesnej praktyki w dziedzinie wzajemnego stosunku prawa międzynarodowego i wewnętrznego. Opierają się one jednak przede wszystkim na argumentach czysto teoretycznych, są raczej postulatami wobec omawianego problemu, a nie opisem realnych stosunków.

Advertisements