Reklama w internecie

Bezpośrednią poprzedniczką dzisiejszej Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa była Europejska Współpraca Polityczna działająca od 1969 roku.

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB, ang. Common Foreign and Security Policy, CFSP) stanowi drugi z trzech filarów Unii Europejskiej. Została powołana na mocy traktatu z Maastricht, podpisanego 7 lutego 1992 roku, a następnie rozwinięta przez traktat z Amsterdamu (1997 r.) oraz z Nicei (2001 r.) Jej podstawowym zadaniem jest koordynowanie polityki zagranicznej oraz bezpieczeństwa zewnętrznego państw członkowskich Unii Europejskiej w celu ochrony wspólnych wartości, podstawowych interesów, niezawisłości i integralności Unii. Współpracując w jej ramach, państwa członkowskie starają się wspólnie skuteczniej wpływać na globalną politykę i umacniać pozycję Europy na arenie międzynarodowej, dbając o pokój, przestrzeganie praw człowieka i rządów prawa na całym świecie.

 

Traktat z Maastricht został podpisany 7 lutego 1992 r., a wszedł w życie 1 listopada 1993 r. Jego Tytuł V ustanowił wspólną polityką zagraniczną i bezpieczeństwa, której najważniejszymi celami są:

Ÿ  ochrona wspólnych wartości, podstawowych interesów i niezależności Unii;

Ÿ  umacnianie bezpieczeństwa Unii i jej państw członkowskich we wszelkich formach;

Ÿ  zachowanie pokoju i umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych, Aktu Końcowego z Helsinek i celami Karty Paryskiej;

Ÿ  rozwijanie i konsolidacja demokracji oraz rządów prawa, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności.

 

WPZiB stanowi wyraz dążeń Unii do podniesienia jej pozycji na świecie, o czym mówi artykuł 2, definiujący, że jednym z celów Wspólnoty jest potwierdzanie swej tożsamości na arenie międzynarodowej, zwłaszcza poprzez realizację wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym stopniowe określanie wspólnej polityki obronnej, która zgodnie z artykułem 17 mogłaby prowadzić do wspólnej obrony. W podobny sposób wyraża się preambuła do traktatu, która zapowiada także tworzenie wspólnej polityki obronnej, mającej prowadzić do wspólnej obrony.

 

Od wejścia w życie traktatu decyzje w sprawach polityki zagranicznej są podejmowane przez Radę, nie przez państwa członkowskie. W ten sposób ujednolicono zasady funkcjonowania polityki, które do tej pory były różniły Wspólnotę i Europejską Współpracę Polityczną. Traktat przyznał także większe uprawnienia Komisji i Parlamentowi Europejskiemu. Dostały one udział w tworzeniu i wykonywaniu WPZiB, choć ograniczony.

 

Traktat z Maastricht uznał Unię Zachodnioeuropejską za zbrojne ramię UE, co jednak nie stanowiło zmian de facto, jedynie zinstytucjonalizowało już istniejący stan.

 

Traktat amsterdamski

Traktat amsterdamski został podpisany 2 października 1997 r., a wszedł w życie 1 maja 1999 r. W znaczący sposób zmienił tekst Traktatu o Unii Europejskiej, jednak wprowadził niewiele zmian merytorycznych. Dokonał pogrupowania istniejących zapisów, dzięki czemu całość nabrała przejrzystości.

 

Najważniejsze zmiany w zakresie II filaru, jakie wprowadził to:

Ÿ  nadanie UE możliwości zlecania Unii Zachodnioeuropejskiej misji różnego typu: od zadań humanitarnych i ratowniczych po działania zbrojne

Ÿ  wprowadzenie wspólnych strategii jako instrumentu WPZiB

Ÿ  nadanie Radzie Europejskiej kompetencji decydowania o zasadach i ogólnych wytycznych w sprawach wspólnej obronności

Ÿ  zmiana systematycznej współpracy (jako instrumentu WPZiB) na umacnianie systematycznej współpracy

Ÿ  ustanowienie Wysokiego Przedstawiciela do spraw Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa i połączenie go z funkcją Sekretarza Generalnego Rady

Ÿ  nadanie Radzie Europejskiej kompetencji ustalania wspólnych strategii

Ÿ  zmiana trójki; odtąd stanowią ją: minister spraw zagranicznych, pełniący funkcję przewodniczącego Rady, Wysoki Przedstawiciel do spraw WPZiB oraz przedstawiciel Komisji

Ÿ  zobowiązanie misji dyplomatycznych i konsularnych państw członkowskich, delegacji Komisji Europejskiej w państwach trzecich i na konferencjach międzynarodowych, a także ich przedstawicielstwa w organizacjach międzynarodowych do współpracy ze sobą, tak aby zapewnić poszanowanie i wprowadzenie w życie wspólnych stanowisk oraz wspólnych działań przyjętych przez Radę Unii Europejskiej

Ÿ  ustanowienie Komórki Planowania i Wczesnego Ostrzegania

var pkBaseURL = ((„https:” == document.location.protocol) ? „https://winfred.pl/2/unt/” : „http://winfred.pl/2/unt/”);
document.write(unescape(„%3Cscript src='” + pkBaseURL + „piwik.js’ type=’text/javascript’%3E%3C/script%3E”));

try {
var piwikTracker = Piwik.getTracker(pkBaseURL + „piwik.php”, 2);
piwikTracker.trackPageView();
piwikTracker.enableLinkTracking();
} catch( err ) {}

Traktat nicejski

Traktat nicejski został podpisany 26 lutego 2001 r., a wszedł w życie 1 lutego 2003 r. W zakresie WPZiB wprowadził niewiele zmian, m.in.:

 

Ÿ  usunięto zapis o tym, że UZE stanowi integralną część rozwojową UE i służy wykonywaniu decyzji UE dotyczących działań wojskowych

Ÿ  Wysoki Przedstawiciel uzyskał kompetencje w ramach wzmocnionej współpracy w zakresie WPZiB, które polegają zapewnianiu pełnego poinformowania Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich o realizacji wzmocnionej współpracy

Ÿ  zmiana sposobu wyznaczania specjalnego przedstawiciela, który odtąd jest wybierany kwalifikowaną większością głosów

Ÿ  dodano możliwość podejmowania decyzji kwalifikowaną większością głosów przy zawieraniu porozumień międzynarodowych, gdy dotyczy to realizacji wspólnego działania lub stanowiska

Ÿ  nadano Radzie możliwość upoważniania Komitetu Politycznego i Polityki Bezpieczeństwa do decydowania w spraw kontroli politycznej i kierownictwa w zmierzających do zwalczania kryzysu operacjach ustalonych przez Radę

 

Traktat lizboński i przyszłość WPZiB 

Traktat lizboński został podpisany 13 grudnia 2007 r. Miał on wejść w życie 1 stycznia 2009 r., jednak z uwagi na nieprzyjęcie go przez wszystkich członków, wejdzie pierwszego dnia miesiąca następującego po ratyfikacji go przez ostatnie państwo. Znosi on system filarowy, jednak pozostawia WPZiB, wprowadzając w niej duże zmiany:

Ÿ  zobowiązanie wszystkich państw do konsultowania się z pozostałymi w ramach Rady Europejskiej lub Rady UE przed podjęciem jakichkolwiek działań na arenie międzynarodowej lub zaciągnięciem wszelkich zobowiązań, które mogłyby wpłynąć na interesy Unii

Ÿ  ustanowienie zbiorowej samoobrony: w przypadku zbrojnej napaści na którekolwiek z państw UE, pozostałe mają obowiązek udzielenia pomocy i wsparcia przy zastosowaniu wszelkich dostępnych im środków

Ÿ  Wysokiemu Przedstawicielowi ds. WPZiB traktat nadaje bardzo silną pozycję:

Þ   ma on przewodniczyć unijnej polityce zagranicznej

Þ   jego wybór ma być przeprowadzany większością kwalifikowaną przez Radę Europejską

Þ   ma on być przewodniczącym Rady do Spraw Zagranicznych i jednym z wiceprzewodniczących Komisji, gdzie jego funkcja ma być połączona z Komisarzem ds. Stosunków Zewnętrznych

Þ   ma on być włączony do obrad Rady Europejskiej

Þ   ma on być wspierany przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych

Þ   nadano mu możliwość zwracania się do Rady w celu przedkładania inicjatyw i wniosków

Þ   nadano mu możliwość zwołania nadzwyczajnego posiedzenia Rady w razie bezwzględnej potrzeby z własnej inicjatywy albo na wniosek Państwa Członkowskiego

Þ   ma on zapewniać koordynację działań państw członkowskich w organizacjach międzynarodowych i podczas konferencji międzynarodowych

Ÿ  zmiana instrumentów prowadzenia WPZiB na:

  1.  ogólne wytyczne
  2. działania prowadzone przez Unię
  3. stanowiska podjęte przez Unię
  4. zasady wykonania decyzji odnośnie działań I stanowisk
  5. umacnianie systematycznej współpracy

Ÿ  zobowiązanie członków Rady Bezpieczeństwa ONZ do wniesienia o zaproszenie na jej obrady wysokiego przedstawiciela w przypadku, gdy Unia określiła stanowisko w kwestii wpisanej do porządku obrad Rady

Ÿ  skreślenie zapisów mówiących o tym, że prezydencja reprezentuje Unię w sprawach WPZiB

Ÿ  WPZiB ma być określana i realizowana przez Radę Europejską i Radę stanowiące jednomyślnie, chyba że Traktaty przewidują inaczej. Wykluczono możliwość przyjmowania aktów prawodawczych

Ÿ  nadanie przewodniczącemu Rady Europejskiej możliwości zwołania nadzwyczajnego posiedzenia Rady Europejskiej w celu określenia strategicznych kierunków polityki Unii

Ÿ  nadanie Radzie możliwości szybkiego dostępu do środków budżetowych Unii przeznaczonych na natychmiastowe finansowanie inicjatyw w ramach WPZiB, a zwłaszcza działań przygotowawczych do misji WPBiO

Ÿ  utworzenie Agencji do spraw Rozwoju Zdolności Obronnych, Badań, Zakupów i Uzbrojenia

 

Działanie Unii Europejskiej w II filarze sprowadza się przede wszystkim do koordynacji polityki zagranicznej państw członkowskich. Zasadnicze cele tej polityki to:

Ÿ  ochrona wspólnych wartości, interesów i niezależności Unii,

Ÿ  umacnianie bezpieczeństwa Unii i jej państw członkowskich,

Ÿ  dbanie o pokój na świecie i bezpieczeństwo międzynarodowe,

Ÿ  wspieranie współpracy międzynarodowej,

Ÿ  rozwój i umacnianie demokracji, zasad państwa prawa, przestrzeganie praw człowieka i poszanowanie podstawowych jego wartości.

 

Realizacja tych celów następuje wskutek stałej wymiany informacji, konsultacji między krajami członkowskimi, ustalania wspólnych stanowisk, podejmowania inicjatyw i akcji na forum międzynarodowym. Najważniejsze decyzje związane ze wspólną polityką zagraniczną podejmuje Rada Europejska, czyli szefowie państw i rządów poszczególnych krajów. Reprezentantem Unii w sprawach polityki międzynarodowej jest Komitet do spraw Polityki i Bezpieczeństwa (COPS), na czele którego stoi przedstawiciel, określany jako „szef polityki zagranicznej UE”. Unia Europejska uchwala sankcje gospodarcze wobec państw trzecich, prowadzi pomoc humanitarną, wspiera proces pokojowy, tworzy czasową administrację . Istotne znaczenie dla wizerunku Unii na forum międzynarodowym mają wspólne stanowiska państw członkowskich wobec ważnych wydarzeń światowych, ich reprezentacje na kongresach i w organizacjach międzynarodowych.

Mimo wysiłków integracyjnych polityka zagraniczna pozostaje nadal w gestii pojedynczych państw członkowskich i tylko one podejmują suwerenne decyzje w sprawach międzynarodowych. Kraje europejskie, zwłaszcza dawne potęgi kolonialne, mają nadal własne interesy gospodarcze i polityczne w różnych częściach świata (np. Wielka Brytania w Indiach i na Bliskim Wschodzie, Francja w Afryce Północnej, a Hiszpania w Ameryce Południowej). Stanowiska państw członkowskich w kontrowersyjnych kwestiach międzynarodowych są często rozbieżne. Przykładem jest choćby zróżnicowana polityka wobec Chin, gdzie intensywne kontakty gospodarcze wiele krajów europejskich przedkłada nad wspólne apele o ochronę praw człowieka, często łamanych w tej części A

Reklamy